ELEM.ir      ElmeEjtemaeiMoslemi.ir
 
سال حمایت از کالای ایرانی
 

معرفی اندیشه و آثار پروفسور دکتر عثمان بکار،

پروفسور دکتر عثمان بکار،

سلبیه بنت ایوب

پروفسور دکتر ابو باکار، یکی از متخصصان برجسته علمی در زمینه فلسفه علم است. او معاونت علمی دانشگاه مالایا  (University of Malaya) و در 18 دیسامبر 1946 در کمپونگ بوکیت لادا، اوه، تمرلوه، پاهانگ متولد شد. اوتحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه ابو بکر، تمرلوه، پاهانگ دریافت کرد و سپس دبیرستان خود را در مدرسه شبانه روزی معتبر کالج مالایی کوالا کانگسر  Malay College Kuala Kangsar (MCKK)ادامه داد.   MCKKمدرسه ای که از زمان حکومت بریتانیا به عنوان "ائتون شرق" (Eaton of the East) خوانده شده بود. حتی در همان اوایل، او علاقه خاصی به علم و ریاضی داشت.

در سال 1970 او مدرک لیسانس علوم (ریاضیات) را از Woolwich Polytechnic,London University و در سال 1971 او کارشناسی ارشد خود را در ریاضیات (نظریه گروه جبری) از Bedford College,London University بدست آورد. درهمان سال، عثمان تحصیلات دکترا، متخصص در نظریه گروه جبری خود را در همین کالج آغاز کرد. او به شدت علاقه مند به مذهب و فلسفه شد و شروع به خواندن کتاب های بیشتر در مورد اندیشه اسلامی و فلسفه غرب و فلسفه اسلامی کرد و بعد از آن جبر را. او به ویژه نوشته های دو متفکر بزرگ مسلمان، محقق معاصر ایران، سید حسین نصر و محقق قرون وسطی الغزالی، جذب شده است. او اذعان می کند که نوشته های هر دو متفکر تأثیر عمیقی بر چشم انداز و توسعه فکری وی داشته است. رستگاری الغزالی از خطا     (Al-Ghazzali’s Deliverance From Error) به دیدگاه های اسلامی خود در مورد دین و علم کمک زیادی کرد. به گفته عثمان، سه اثر سید حسین نصر، مقدمه ای بر دکترین اسلامی کیهان شناختی (Introduction to Islamic Cosmological Doctrines)،  برخورد انسان و طبیعت و علم (The Encounter of Man and Nature) و علم و تمدن در اسلام (Science and Civilization in Islam)،  بیشترین تأثیر را بر اندیشه فلسفی خود داشت. واضح بود که او قبلا بسیاری از دیدگاه های فکری نصر درباره دین، فلسفه و علم را پذیرفته بود (متأثر از افکار سید حسین نصر). در نتیجه منافع روشنفکری جدید و چندین شرایط فشرده، عثمان تحصیلات دکتری خود را در ریاضیات به پایان رساند تا در اکتبر سال 1973 به دانشگاه ملی مالزی  (Universiti Kebangsaan Malaysia) بازگردد تا سال 1977به عنوان استاد دانشگاه  در بخش ریاضیات در آن دانشگاه خدمت کرد. سپس او از سال 1977 الی 2000 در دانشگاه مالایا نقل مکان کرد.

در دانشگاه مالایا همچنین او به عنوان پروفسور در سال 1992 اهدا شد و به عنوان رئیس فلسفه علوم، دانشکده علوم در آن دانشگاه منصوب شد.  او سخنرانی های زیادی در دوره های تاریخ و فلسفه علوم انجام داد. درس تاریخ و فلسفه علوم موضوعاتی که توسط استاد سلطنتی اونگکو عزیز در سال 1975 معرفی شده بود.

به عنوان یک استاد ریاضی، عثمان حساب و جبر را آموزش داد. اما به دلیل علاقه عمیق وی به دین و علم، او توانست مدیران دانشگاهی دانشگاه را متقاعد کند تا بتواند به دو دوره مربوط به موضوع آموزش دهد. یکی از دوره های کارشناسی در زمینه علم در تمدن اسلامی بود، دیگری در دین و فلسفه علم.

هر دو دوره، او از سال 1974 به طراحی و تدریس کمک کرد، جزء جدایی ناپذیر گروهی از دوره های مطالعات عمومی بود که برای تمام دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه اجباری ساخته شد. این اولین بار بود که دوره های مذهبی، فلسفی و علمی در موسسات عالی آموزش مالزی آموزش داده شده است. زمانی که دانشگاه همسایه - دانشگاه مالایا دوره های تاریخ و فلسفه علم را در "برنامه تکمیلی علمی" خود در دانشکده علوم در سال 1975 معرفی کرد، عثمان به عنوان استاد مهمان دعوت شد. متقاعد شد که از چشم اندازهای بتر، برای اولین بار در سال 1977 به دانشگاه مالایا منتقل شد تا اولین کارکنان آموزشی تدریس در علوم تکمیلی باشد. برای چندین سال او هماهنگ کننده این برنامه شد. عثمان علاوه بر تدریس تاریخ های علوم یونانی، هند، چینی، اسلامی و قرون وسطی غربی، دوره های مختلفی را در زمینه فلسفه علم مانند دین و علم معرفی کرد.

در اکتبر سال 1981، عثمان به دانشگاه تمپل، فیلادلفیا (Temple University,Philadelpia) رفت تا مطالعات دکترای خود را در زمینه فلسفه علم اسلامی تحت نظارت سید حسین نصر ادامه دهد. او در هنگام نوشتن پایان نامه دکترا کتاب به نام «طبقه بندی علوم در تاریخ روحانی اسلامی» نوشت: مطالعه در فلسفه علوم اسلامی که تحت عنوان «طبقه بندی علوم از نظر حکمای مسلمان» منتشر شده است. نسخه مالزی برای اولین بار در سال 1992 و نسخه انگلیس در سال 1997 منتشر شد. این کتاب به زبان اندونزیایی و فارسی ترجمه شده است. پس از اخذ درجه دکترا، عثمان به دانشیار در سال 1989 و پروفسور در سال1992 بوده و به عنوان رئیس فلسفه علوم، مقامی که  هنوز نگه داشته است. از ماه جولای تا دسامبر 1992 او یک پژوهشگر بازدیدکننده از فولبرایت (Fulbright Visiting Scholar) در گروه تاریخ علوم، دانشگاه هاروارد بود و در آنجا تحقیقاتی در مورد ریاضیات در فرهنگ مسلمان انجام داد. در سال 1995، او معاون رئیس دانشگاه مالایا، مسئول امور علمی و منابع انسانی، منصوب شد. او در ژوئن سال 2000 از پست خود استفا داد تا جایگاه جدیدی در دانشگاه جورجتاون، واشنگتن دی سی به عنوان صندلی اسلامگرای مالزی در آسیای جنوب شرقی به دست آورد.

در 25 سال گذشته، عثمان سهم مهمی در تبلیغ علم و روشنفکری دین و علم و پیشرفت مطالعات متقابل فرهنگی تاریخ و فلسفه علم داشت و مشارکت فکری او نه تنها در کشور خود، مالزی، بلکه در بخش های مختلف جهان اسلام تاثیر داشته است. او مؤسٌس اصلی آکادمی علوم اسلامی مالزی که در سال 1977 تاسیس شده است. او اولین دبیرکل خود (1977-1981) و بعدا رئیس جمهور (1987-1992) بود. در میان اهداف آکادمی، ارتقاء مطالعات و تحقیقات در دین و علم، به ویژه از دیدگاه اسلامی است. در سال 1991، او مجله نشریه دو زبانه آکادمی (Kesturi) راه اندازی کرد - نشریه اختصاص یافته به پیگیری وحدت دانش و او نخستین سردبیر اصلی مجله بود.

اولین مقاله علمی عثمان این است مشکل پیشرفت مالایی - مسلمان  در علوم (The Problem of Malay – Muslim) در سال 1974 نوشته شد اما در سال 1975 در اولین کنفرانس اسلامی در علم و فناوری در ریاض، عربستان سعودی برگزار شده بود ارایه شد. در این مقاله مسائل خاصی در دین و علم مطرح شد و پیشنهاد کرد که مشکل عقب ماندگی مسلمانان در آموزش علمی باید در چارچوب فکری و فرهنگ اسلامی حل شود و این مقالات در کنفرانس منتشر شد. در دوره بعدی تا زمانی که تحصیلات دکترای خود را در آمریکا انجام داد، تمام آثار عثمان درزبان مالایو نوشته شده بود.

اکثریت این آثار با موضوع اسلام و علم مقابله می کنند و مسائلی مانند معنای  و اهمیت علم اسلامی را پوشش می دهند (1976)، تفکر اسلامی در علوم (1978)، رابطه بین علم و ارزش های معنوی (1979) و تفاوت اساسی میان علم سنتی اسلامی و علوم مدرن (1978).

یکی از مهمترین کارهای مربوط به این دوره، به عنوان یک بحث برانگیز از مقاله «مشارکت اسلامی در فرهنگ جهانی» (در مالایی) نوشته و توسط فیلسوف معروف اندونزی سوتان علی تقدیر علیسحبانا در سمینار بین المللی اسلام و فرهنگ مالایی در پردیس موقت دانشگاه در کوالا لامپور برگزاربود ارایه شده است. تمام مقالات سمینار، از جمله نقد عثمان از علیسجبانا به عنوان یک کتاب توسط وزارت فرهنگ، جوانان و ورزش در سال 1977منتشر شد.

این درک مفاهیم عثمان از علم در اسلام (در مالایی) بود که تأثیر قابل توجهی بر مسلمان در مالزی ، به ویژه درمیان دانش آموزان داشت. آن را در سال 1978 به عنوان مقاله اصلی در اولین سمینار ملٌی (توسط آکادمی علوم اسلامی سازمان یافته) که تاکنون در مورد اسلام و علم برگزار شده بود، ارایه شد. این کار به زودی پس از آن در  Risalah 1978 – یک خبر نامه جنبش جوانان مسلمان با نفوذ مالزی (ABIM) منتشر شد. آن را به طور گسترده ا توسط دانش آموزان مالایی، از جمله کسانی که در خارج از کشور تحصیل میکنند پخش و خوانده می شود. فدراسیون استرالیا انجومن دانشجویان مالزی درآن Majalah AFMSA منتشرشده است. در این اثر، عثمان پیشنهاد کرد که علم به عنوان مفهوم و پرورش یافته در تمدن اسلامی ویژگی هایی دارد که از نظر علم مدرن متفاوت است. یکی از تفاوت های عمده بین علم اسلامی و علوم مدرن در رویکردهای روش شناختی آنها به مطالعه طبیعت است.

گرایش آن نه تنها به زمینه تاریخ و فلسفه علم پوشش می دهد. او همچنین زمینه های مختلف طراحی کیهانی، روانشناسی شناختی، فیزیک کوانتومی، زیست شناسی، ژنتیک و فرهنگ متقابل را پوشش می دهد.

مرحله بعدی زندگی علمی عثمان، با شروع تحصیلات دکترای خود در دانشگاه تمپل، افزایش چشمگیری در خروجی فکری وی مشاهده کرد. در کل ده کتاب، شش به زبان انگلیسی و چهار به زبان مالایی منتشر شد. بیش از هفتاد مقاله، عمدتا به زبان انگلیسی، در نشریات و مجلات، از جمله مقالاتی که او در زمانی که دانشجوی دکترا نوشته شده بود. این کتاب ها و مقالات با طیف گسترده ای از موضوعات در دین، فلسفه و علم برخورد کرد. گفتمان او در مورد اسلام و علم، موضوعاتی مانند مبانی متافیزیکی و کیهان شناختی علوم، روش شناسی، تکامل، اخلاق زیستی، فلسفه پزشکی، الهیات طبیعی و روانشناسی شناختی را تحت پوشش قرار داد. عثمان ادعا می کند که دیدگاه های فلسفی درباره اسلام و علم که او در دوران تحصیلات تکمیلی خود در رشته ریاضیات در لندن به دست آورد، هیچ گونه پیشرفت یا تغییر اساسی را تحقق نیافته، اما تا کنون اساسا باقی مانده است. ادعای او به نظر می رسد از نظر شباهت و تداوم اندیشه در محتوای فلسفی مطالعات قبل از دکترا و پس از دکترا.

بسیاری از آثار عثمان در مورد اسلام و علم به طور گسترده در بخش های مختلف جهان مسلمان، به ویژه در اندونزی و قاره های هند، خوانده می شود. محبوب ترین کتاب او توحید و علوم است  Tawhid and Science1991 به زبان اندونزیایی و آلبانیایی ترجمه شده است. فصل های این کتاب به زبان های اصلی جهان مسلمان، از جمله عربی، فارسی، ترکی و اردو ترجمه شده است. از تمایز بیشترین بررسی در تمام کتابهایش برخوردار است. به یک معنا، توحید و علوم، عمق و گستردگی نگرش های فکری عثمان را با مسائل در اسلام و علوم نشان می دهند. چیزی که آن را "علم اسلامی" می نامد، هیچ کدام از آن علم نیست که کل ریاضیات و علوم طبیعی را شامل می شود، از جمله روانشناسی و علوم شناختی، که در فرهنگ و تمدن اسلامی برای بیش از هزاره، آغاز قرن سوم عصر اسلامی (قرن نهم عصر مسیحیت).

این علم به خوبی می تواند به نام علوم اسلامی شناخته شود، چرا که، از نظر مفهومی، به لحاظ زیست شناختی مربوط به آموزه های اساسی اسلام است که مهم ترین آنها اصل توحید است. علم توحید، الاهیات درمعنای واقعی کلمه است. یکی دیگر از کتاب های محبوب او، یک اثر ویرایش شده، نقد نظریه تکامل1987 Critique of Evolutionary Theory است.

در توحید و علوم و چندین نوشتار دیگر، عثمان ادعا می کند که علم اسلامی با علم مدرن ماهیت عقلایی زبان آن، پذیرش روش های تحقیق علمی و تجربی و شخصیت بین المللی شیوه های علمی، سازمان ها و مؤسسات آن است. از زمان گفتگوهای تاریخی قابل درک است، علم مدرن جانشین فوری علم اسلامی که آن را در بسیاری از ویژگی های انضباطی، علم مدرن به علم اسلامی بسیار متعهد می باشد. اما در بسیاری از ویژگی های دیگر، آن را فراتر از واژۀ پیشین خود نشان می دهد. تفاوت های بسیار مهمی در اصول فلسفی وجود دارد که در آن دو علم پایه گذاری می شوند. پایه های متافیزیکی و کیهان شناسی علوم اسلامی یا علم مدرن رد یا غفلت شده اند. حتی در سطح اصول معرفت شناختی،  اصول اخلاقی و اخلاقی، تفاوت های عمده بین دو علم قابل تشخیص است. در نتیجه، این علوم برای اتخاذ اهداف نظری و عملی و اصول روش شناختی که در چندین جنبه متفاوت هستند، پیروی می کنند.

علاقه عثمان به دین و علم به دیدگاه های اسلامی محدود نمی شود. این دیدگاه ها دینی عمده جهان را پوشش می دهد. عثمان به عنوان دانشجوی کارشناسی ارشد در  Temple University’s Departmenrt of Religion ، احتمالا بهترین اداره جهان از نوع خود بود، مطالعه ادیان جهانی را تحت استادان برجسته دین قرار گرفت. در دانشگاه مالایا، وی دوره های دینی و علمی دانش آموزان دوره سوم را از دیدگاه ادیان بزرگ جهان که در مالزی نیز وجود دارد، آموزش داده است. او به ویژه در بررسی مسائلی مربوط به دین و علم موادی مانند طراحی کیهانی، معنای اطلاعاتی زمینی و غیر زمینی، روانشناسی شناختی، تکامل، فیزیک و آگاهی کوانتومی، اخلاق زیستی و ژنتیک علاقه مند است. در سال 2001، او عضو هیئت مدیره مذهبی غذای اصلاح شده ژنتیکی در مرکز بیوشیمی پنسیلوانیا است (Genetically Modified Food at University of Pensylvania’s Center for Bioethics).

در سال 2009، بالاتر از حد عالی خود در عرصه علمی و عضویت در موسسات حرفه ای، به ویژه در سطح بین المللی، در سال 2009 توسط انتشارات رسانه های متوسطه در 20 دانشمند مالزی ذکر شده است. او همچنین در میان 500 مسلمان ترین مسلمان جهان در همان سال فهرست شده است.

پروفسور دکتر عثمان بکار در حال حاضر استاد برجسته و مدیر در سلطان عمر علی سیف الدین مرگز مطالعات اسلامی، دانشگاه برونئی دارالسلام . Sultan Omar Ali Saifuddien Centre for Islamic Studies (SOASCIS)

  در میان موضوعات تفکر عثمان بکار      

الف - اسلام و علم مدرن

عثمان بکار اشاره کرد که دانشمندان مسلمان و همچنین تکنولوژی ها طی قرن ها فعالیت های علمی و فنی خود را در یک چارچوب معنوی و اخلاقی دنبال کرده اند. آنها به معرفت شناسی اعتقاد دارند که در آن وحدت علم و دانش معنوی حفظ شده است. آنها از طریق اعتقاد به هر دو آفرینش از این باور دفاع کردند (وحی) و دلیل (عقل) و به هر دو استدلال های سنٌتی (نقلی) و فکری (عقلی). قابل فهم است که استدلا های نقلی نیز از قرآن، حدیث و دیگر منابع منتشر شده است. از سوی دیگر، استدلال های عقلانی به عنوان استدلال های فلسفی و علمی شناخته می شوند که برای دستیابی به اهداف مستقل از علم انباشته می شوند. (Osman Bakar 2008)

بنابر این، این دو نوع استدلال به عنوان مخالف با یکدیگر در نظر گرفته نمی شوند، بلکه به عنوان یکی از مکمٌل ها و تأیید کننده های یکدیگر هستند. به این ترتیب، آموزش علوم، پیشرفت علم و دانش را افزایش خواهد داد. برخی از باورها و ارزشهای معنوی برای آموزش علم در جشم انداز اسلام مهم هستند:

 1. توحید به عنوان یک باور اصلی

توحید جزء اصلی رشد یک مسلملن است؛ زیرا این ادعای وحدت خداوند است. این بدان معنی است که تمام واقعیت در اصول خود یکپارچه شده است. علاوه بر این، همه چیز در جهان از خدا می آید و به خدا باز می گردد (Chittick,2001) . این را همیشه به عنوان بالاترین شکل دانش و همچنین هدف نهایی همه تعالی فکری است. در اسلام، دانش معنوی به طور دقیق با توحید مرتبط می باشد. این نه تنها مربوط به جهان روح خالص است، بلکه مربوط به ظهور روح در دستورات مختلف واقعیت است که کل جهان را تشکیل می دهد. (Osman Bakar, 2008). به این ترتیب، در این زمینه، آموزش علوم برگزار خواهد شد تا وحدت و عظمت خداوند تأیید کند.

آگاهی دینی مسلمان در اصل بر آگاهی از یگانگی خداوند استوار است. روح علمی با این آگاهی دینی تعارض ندارد، زیرا جزء مکمل آن است. آگاهی یافتن از یگانگی خداوند، اقرار به حقیقت توحید در ذات، صفات و افعال خداوند است. یکی از نتایج این حقیقت بنیادی، پذیرش واقعّیت عینی وحدت جهان است. دین همچون منشأدانایی بر این نکته تأکید می ورزد که همه چیز در جهان در شبکه ای از قوانین جهانی که ناظر بر آنهاست، به هم پیوسته است. در جهان مراتب گوناگونی از واقعیت وجود دارد، که واقعیت مادّی فقط یکی از آنهاست.آمّا وحدتی را تشکیل می دهد، زیرا باید از یکتائی منشأ، بعدالطبیعی آن که در مذهب خدا نامیده می شود، حکایت کند کند. (تاریخ و فلسفه علوم) (1)

2. قرآن به عنوان منبع دانش علمی و معنوی

برای مسلمانان، اعتقاد به قرآن یکی از مقررات اساسی ایمان است. قرآن کریم سر چشمۀ معنویت و خردورزی در اسلام است. این کتاب آسمانی نه تنها اساس مذهب و دانش معنوی که سر چشمۀ همۀ دانشهاست.قرآن، منبع اصلی بینش اسلامی، وحدت و یگانگی علم و دانش روحانی است. این اندیشه خود نیز برآمده از باور به وحدت همۀ دانشهاست. این اندیشه نیز از اصل یگانگی خداوند و بهره گیری از آن در زمینۀ دانش انسانی سر چشمه می گیرد. قرآن کریم کتاب علم نیست.اما اصول علم را که همواره با دانش معنوی و ما بعدالطبیعی مرتبط است در اختیارمان قرار می دهد. (Osman Bakar 2008)

د ر زمان های مدرن، بسیاری از محققان مسلمان و غیر مسلمان تلاش کردند تا برخی از آیه های قرآنی را با توجه به دانش علمی موجود تفسیر کنند. مسلمان معاصر تلاش می کنند تا قرآن به عنوان منبع همه دانش ها درک کنند، و این تلاش ها جدید نیست. بسیاری از دانشمندان مسلمان بزرگ گذشته در این موضوع نوشته اند. امام الغزالی در کتاب خود، احیا علوم الدین (احیای علوم مذهبی) نقل می کند که ابن مسعود، همراه پیامبر (ص)، همان طور که گفته است، اگر کسی خواستار دانش از قدیم و مدرن، آنها باید درباره قرآن فکر کنند. ابن مسعود ادادمه داد :

به طور خلاصه، همه علوم در آثار و صفات خداوند گنجاده شده است و قرآن توضیح ماهیت، و ویژگی ها و آثار او است. هیچ محدودیتی برای این علوم وجود نداردو در قرآن نشانه ای از تقلید آنها وجود دارد. (غزالی،ج 1، ص 289)

الغزالی در کتاب دیگری خود تحت عنوان "جواهر القرآن" به معنی "جواهرات قرآن" است پس از کتاب احیا علوم الدین  نوشته شده بود اعلام کرد که علوم قدیم و مدرن از تعالیم قرآن می باشد. به نظر وی، تمام علوم به دست آمده است از دانش خداوند در قرآن یافت می شود. همچنین باید درک کرد که قرآن کتاب علمی نیست؛ با این وجود، دانش علمی از اصول علم را فراهم می کند که همواره مرتبط با دانش معنوی است.

3. به دست آوردن درس های معنوی از طریق مطالعه پدیده طبیعی.

طبق نظر عثمان بکار (2008) طبیعت سر چشمۀ انواع شناخت ها ، شناخت ریاضی، فیزیک و مابعدالطبیعی،علمی ، معنوی؛ کیفی و کمّی، عملی و زیبا شناختی. زیرا هنگامی که به کلّ واقعیت هستی و طبیعت بنگریم آن را در جلوه های گوناگون باز خواهیم یافت. هر کدام از گونه های دانش به مطالعۀ جنبه ای مشخّص از طبیعن می پردازد.دانش امروز تنها مطالعه و بررسی برخی از این جنبه ها را برگزیده است. دانش امروز همسو با چنین برداشتی ماده گرایانه و تحویلی، جنبه های معنوی، مابعدالطبیعی، کیفی و زیبا شناختی جنبه های طبیعت را با کوچک انگاشته و یا یکسره نفی کرده و به دست فراموشی سپرده است.  

در اسلام، وحدت طبیعت را صورتی از وحدت مبدء الهی دانتسه اند. هدف علوم اسلامی نشان دادن وحدت طبیعت و ارتباط بخش های گوناگون آن است. در نتیجه علوم اسلامی در جستجوی مطالعۀ همۀ بخش های گوناگون طبیعت از دیدگاه منسجم و یگانه است. از آنجا که علم در دیدگاه اسلام با تمام واقعیت طبیعت روبرو است، اهداف آن باید شامل تلاش برای بدست آوردن دانش معنوی در مورد خداوند از جنبه های مختلف مطالعه آن می باشد.

در قرآن بیش از 750 آیه به پدیده ها طبیعی وجود دارد که بسیاری از آنها از مردم می خواهند تا بر آنهت تفسیر کنند تا در میان چیزهای دیگر حکمت، دانش و قدرت خدا را بپذیرد. این تصدیق جنبه مهمی از آنچه ما معرفت شناختی در مورد طبیعت می نامیم.

ب. اسلامی کردن علوم

ایده اش درباره علم اسلامی شامل مبانی متافیزیکی و کیهان شناسی علم، روش شناسی علم، انتقاد از نظر تکاملی و دیدگاه فلسفی در مورد علم و اسلام می باشد. به طور اساسی، ایده او درباره علم اسلامی، " علومی است که در فرهنگ و تمدن اسلامی کشت شده است" و این علوم علم نامیده می شود زیرا با تدریس اساسی اسلام یعنی اصل توحید، ارتباط نزدیکی دارد. او معتقد است که بعضی از علوم اسلامی تا امروز همچنان مانند پزشکی اسلامی ادامه دارد. و همچنین او معتقد است که علم اسلامی بر پایه اصول جهانی توحید استوار است و اصول معرفت شناختی چند ساله می باشد. بنابراین با وجود علم اسلامی در گذشته و احتمال احیای علم اسلامی در حال حاضر و آینده نگرانی دارد. علوم اسلامی نوعی علمی است که توسط امت مورد نیاز و به همین دلیل ما باید ابعاد روحانی و فلسفی خود علوم اسلامی را درک کنیم. (Osman Bakar 2008)

با این حال، او اذعان می دهد که علوم اسلامی با ویژگی های خاصی همراه با علم مدرن مانند عقلانیت، پذیرش روش های علمی و تجربی و غیره. از سوی دیگر بین علوم اسلامی و علم مدرن، به ویژه در اصول فلسفی مانند مبانی متافیزیکی و کیهان شناختی هر دو علم، تفاوت دارد. او بر اصل توحید و پیامدهای آن برای توسعه گفتگوی میانجیگری تأکید می کند. این کار بر مبنای پایه های اسلامی در مدرسه فلسفی سنّتی استوار است و سهم علوم را از تمدن های دیگر نیز در بر می گیردف مانند علوم از تمدن چینی، تمدن هندی و تمدن اسلامی. هر علمی که در یک فضای تاریخی و فرهنگی پرورش می یابد، دارای ابعاد جهانی است که به نظام ارزش این تمدن بستگی دارد.

نخستین هدف اسلامی کردن عاوم طبیعی تدوین برنامه مطالعۀ جامع طبیعت همراه با کاربردهای فناورانه آن بر اساس اصول دین اسلام است.مشروع و معتبر بودن چنین هدفی به شکل قانع کننده در نوشته های یاد شده نشان داده شده است.استدلال ها هم نققد ژرف علم جدید، و نشان دادن کاستی ها و محدودیت های آن در الگو قرار گرفتن مطالعۀ طبیعت است و هم تشریح اصول کلام که در جنبه های مثبت علم آشکارا به چشم می خورد. کار اصلی دیگر اسلامی کردن، به کار گیری ملموس و عملی این اصول در رشته های گوناگون علوم طبیعی است. این کار با نوشتن کتاب های درسی و به کار گیری روش های مناسب آموزش در تمام سطح ها انجام خواهد شد. همین طور مشخص کردن و تعریف نیازهای راستین امّت اسلامی در زمینه فناوری در مراحل مختلف رشد اقتصادی و اجتماعی نیازی فوری است. (2)

اسلامی کردن علوم جدید به مفهومی که پیش از این بیان شد مناسب ترین پاسخ اندیشۀ مسلمان به علم است. تنها از راه اسلامی کردن علوم است که مسلمان می توانند به پیشرفت های علمی و فنی دست یابند و هم زمان دیدگاه های اخلاقی، فکری و معنوی اسلامی خود را حفظ کنند و حتی آنها را استحکام بخشد. موفقّیت این فرایند نه تنها در احیای سنّت عقلی اسلام بلکه در رشد آینده علوم جدید نیز شایان اهمیتی بسیار است.

ج. طبقه بندی علوم

طبقه بندی علوم به عنوان موضوعی روش شناسانه، به معرفت شناسی علم در نمدن اسلامی کمک می کند. آنچه مسلم است اینکه علم شدن یک علم و وحدت آن محتاج مالک و محوری و وحدت بخش است که دادهای پراکنده و مشتت را دور هم جمع سازد و از تفرق نجات دهد. این مالک وحدت بخش و متماییز کننده علوم بر اساس سلسله مراتبی که جهت رسیدن به هدف علم تدوین شده، هدف غایی علم محسوب می شود.و در عین حال نمایانگر وحدت حقیقی علوم می باشد. به همین جهت دنبال کردن شاخ های از علوم در خارج از حدود مقرر آن که نتیجه اش ویران شدن هماهنگی و نسبت میان اشیاست، کاری بیهوده و حتی نامشروع می باشد. و دانشمندان از رسیدن به هدف خود دور می نماید. بهترین راه برای حفط نسبت و هماهنگی علوم، طبقه بندی علوم بر اساس سلسله مراتب علوم می باشد که سبب روشمند شدن علوم و حرکت بهتر و مطلوب تر علم خواهد شد. براین اساس در طول تاریخ علم در جهان اسلام، همواره به اصل طبقه بندی علوم توجه شده است.  

 

سيد حسين نصر در مقدمه ای که بر کتاب عثمان بکّار با نام «طبقه بندی علوم از نظر حکمای مسلمان» می‌نويسد بر اهميت موضوع طبقه بندی علوم از دو جهت تأکید می کند. (3). نخست آنکه از منظری آسيب شناختی نابسامانی برنامه های آموزشی در کشورهای اسلامی را برخاسته از فقدان بينش درباره سلسله مراتب دانش ها می داند و سپس نتيجه می گيرد که این موضوع [طبقه بندی علوم] برای درک یکی از ابعاد اصلی سنّت عقلی اسلامی و نظام آموزشی اسلام حایز اهمیت است؛ صرف نظر از آنکه این امکان را هم به مدرّسان مسلمان عصر حاضر می دهد که آشفتگی ها و نابسامانی های موجود در برنامه های آموزشی فعلی و تقلید کور کورانه آنها را از الگو های غربی را که غالبا بدون برنامه ریزی قبلی با میراث نظام مدارس علمیه در آمیخته است، منصفانه مورد نقد و بررسی قرار دهند. (4)

ارتباط موضوع طبقه بندی علوم با مسئله اسلامی سازی دانش ها دومين جهت اهميت اين موضوع برای نصر می‌باشد. به عقيده او اسلامی سازی دانش ها بدون توجه به مسئله طبقه بندی علوم ممکن نمی باشد.(5). زيرا نصر يکی از ويژگی های نظام آموزش جديد غربی را هم عرضی دانش های گوناگونی مانند الهيات، روان  شناسی و زمين شناسی می داند به طوری که اين علوم «مانند کشورهايي متعدّد در يک قفسه که هر کدام حاوی مقداری اطلاعات است» قرار گرفته اند. (6) در صورتی که از نظر نصر «در نظام سنتی اسلام، فاعل و موضوع­شناسايي هردو مبتنی بر سلسله مراتبی انگاشته می شوند».(7). نظام آموزشی اسلام نمی توان وضعيتی را بپذيرد که علم تجربی جديد با علم حاصل از معرفت قلبی در يک مرتبه قرار بگيرند.(8)

عثمان بکّار، نويسنده کتاب، نيز از جهتی ديگر اهميت موضوع طبقه بندی علوم را مطرح می کند. او در توضيح علت انتخاب موضوع طبقه بندی علوم برای پژوهش خود می گويد که به هنگام مواجهه با طبقه بندی های علوم در سنت اسلامی به احتمال ارتباط آنها با يک «فلسفه عينی» گمان برده است که شالوده تشکيل دهنده آنها می‌باشد. (9). از اين رو به ارتباط طبقه بندی های علوم با دانش هايي مانند منطق، هستی شناسی، علم النفس و علم اخلاق پرداخته است. نتيجه مطالعه او آن گونه که خودش در نتيجه گيری کتابش توضيح می دهد اين است که بررسی اين سه طبقه بندی از علم، يعنی طبقه بندی فارابی، غزّالی و قطب الدين شيرازی، نشان داد که اين طبقه بندی ها در عين حال مبتنی است بر انديشه های فلسفی مشترک بين همه مکاتب فکری اسلام و نيز انديشه هايي که به جهان بينی مؤلّف و مکتبی که معرفی می کند اختصاص دارد. دو نگرش مهم، زير ساخت فلسفی هر يک از طبقه بندی های مزبور را تشکيل می دهد. نخست، اصل سلسله مراتب و وحدت علوم، و ديگری تمايز بين دين و فلسفه. اصل اخير با تمايز بين وحی و عقل نيز پيوند دارد.(10)

با استناد به سخن بکّار آشکار می­شود که موضوع طبقه بندی علوم ناشی از مسائلی از فلسفه علم اسلامی است که از جمله آنها می توان به مسأله وحدت علوم، مسأله سلسله مراتب ميان علوم، مسأله تمايز بين دين و فلسفه و مسأله تمايز وحی و عقل اشاره کرد. بنابر اين ادعا می توان اهميت ديگر موضوع طبقه بندی علوم را از جهت ارتباط آن با نظام هستی شناختی، معرفت شناختی از يک سو و نظامات اخلاقی و سياسی از سوی ديگر دانست. بنابراين، می­توان از تأثيرو تأثّر مستقيم موضوع طبقه­بندی علوم در نگرش و طرح سياسی متفکران مسلمان سخن به ميان آورد. در ادامه به بررسی ارتباط هر يک از مسائل حاضر با طبقه بندی علوم پرداخته می شود.

در ارتباط مبانی هستی شناختی و معرفت شناختی با طبقه بندی دانش ها فيلسوفان مسلمان پس از پذيرش اصل ايده «سلسله مراتب نظام هستی»، طرح های مختلفی از سلسله مراتب نظام آفرينش ارايه داده اند. به عنوان مثال فارابی (همان طور که بکّار به درستی اشاره می کند (11) . فارابی در سومين طرح از سلسله موجودات هستی به طبقه بندی آنها بر اساس تعداد علت های آنها می پردازد و بر اساس اين معيار موجودات نظام آفرينش را به سه دسته تقسيم می کند:

1. موجودی که هيچ علتی برای وجودش متصور نيست. فارابی اين موجود را يگانه می­داند و آن را علت نخستين می نامد؛

2.موجوداتی که برای پيدايش خود نيازمند چهار علت فاعلی، غايي، مادی و صوری می باشند

3. موجوداتی که سه علت از چهار علت بيان شده را دارند (به جز علت مادی).

در واقع فارابی در اين دسته موجودات غيرمادی را قرار داده است (12). بديهی است که بر اساس نظريه تناظر ساختاری نظام قوای آدمی، نظام معرفتی آدمی و فلسفه علم در تمدن اسلامی با ساختار نظام آفرينش (که در فصل پيشين بدان اشاره شد) می توان طبقه بندی سه‌گانه فوق را علاوه بر نظام آفرينش بر ساختار وجودی آدمی (قوای آدمی)، ساختار ذهنی او و فلسفه علم در تمدن اسلامی نيز تسری داد؛ اين موضوع، فرضيه ابتکاری عثمان بکّار در کتاب طبقه بندی علومش می باشد.

بر اساس فرضيه بکّار، دانش الهی به دليل آنکه به مطالعه  موجوداتي می پردازد که در سلسله موجودات، بالاترين مرتبه را دارا هستند (طبق طرح نخست) و در مقام علت نخستين يا علت های دوم و عقل فعال (طبق طرح دوم) عمل می کنند و شامل موجوداتی می باشند که مطلقا غيرجسمانی (طبق طرح سوم) می‌باشند  بالاترين دانش های فلسفه علم در تمدن اسلامی قلمداد می شوند.

اما دانش های طبيعی از هر سه جهت به مطالعه موجوداتی می پردازند که در انتهای سه طرح مذکور قرار می گيرند و از اين رو در پايين ترين رده علوم در فلسفه علم اسلامی جا می يابند. اما دو دسته دانش های رياضی و دانش های انسانی (و از جمله دانش سياسی) به دليل پرداختن به موجوداتی که مابين دو موضوع دانش­های الهی و دانش های طبيعی قرار دارند در رده های ميانی طبقه بندی علوم از نظر فيلسوفان مسلمان قرار می گيرند.

در خصوص دانش سياسی بايد گفت که موضوع اين دانش در فلسفه علم اسلامی «معقولات ارادی» است که اصل عمده در آنها اختيار يا اراده آدمی می باشد. هدف از اين دانش انجام اموری است که به سعادت او منتهی می شود. بنابر اين دانش سياسی خود به دو بخش تقسيم می شود که در اصطلاح فيلسوفان مسلمان  دانش سياسی نظری و دانش سياسی عملی خوانده می شود. دانش سياسی نظری شامل مطالعه انواع گوناگون کنش های آدمي، روش های متنوع زندگی، شناخت غايات زندگی و ويژگی های اخلاقی انسان می گردد. در حالی که دانش سياسی عملی به مطالعه نحوه انجام کارهای حکومتی و سياست مربوط می شود. بکّار تفاوت اين دو شاخه از دانش سياسی را از نظر ابن رشد در طبقه­بندی فارابی چنين توضيح می دهد که به گفته ابن رشد، دو تقسيم بندی فرعی علم مدنی در حوزه عمل بر حسب مرتبه با يکديگر تفاوت دارند. هر قدر موضوعات مورد بحث و قوانين وضع شده در اين علم کلی تر باشند، از حوزه عملی دورتر خواهند بود. پيداست که بخش اول علم مدنی فارابی بيشتر با معرفت نظری سروکار دارد تا با عمل، در حالی که در بخش دوم عکس آن صادق است. بر اين اساس، اين دو بخش را به ترتيب می توان ابعاد نظری و عملی علم مدنی خواند. (13)

به عبارت ساده تر دانش سياسی نظری به تعيين حدودی می پردازد که در چارچوب آن دانش های مختلف برای آدمی ضرورت می يابد و آنها را در زندگی نظام مند به کمال غايی خود می رساند. اما دانش سياسی عملی اساسا به سياست و سياست گذاری مربوط می شود که طی آن انواع حکومت ها و سياست گذاری های درست و نادرست مطالعه می گردد.

د – تمدن

طبق نظر عثمان بکار تمدن اسلامی به عنوان یک پل ارتباطی لین تمدن شرقی و تمدن غربی است. استدلال او در قرآن دیده می شود که مسلمانان به عنوان امّت متوسط که به معنی مردم یا جامعه میانی یا جامعه ای است که مسیر میدانی را به ماهیت تمدن و هویت اسلامی است، می گیرند. و این ایده به فرهنگ و تمدن اشاره دارد که ایده میانه و سادگی را به تعادل و عدالت به ارمغان می آورد. و از طریق این ایده اساسی، ساموئل هانتینگتون تئوری برخورد تمدن را رد کرد. در این ملاحظات هویت واقعی تمدن اسلامی را در تعادل، عدالت و سادگی منعکس شده است. (Osman Bakar; 25 & 33) (14)

بر خلاف اعتقاد مدرن مبنی بر اینکه فلسفه سنّتی صرفا به امور انتزاعی توجه دارند، عثمان بکار به واقعیت مطلق اهتمام دارد، واقعیتی فراگیر که امور این جهانی در تو آن رنگ می بازنند. وتمام التفات حکیم و فیلسوف حقیقت جو را به خود معطوف می نماید. فلاسفه و حکمای الهی حتی به هنگامی که مطالعه ی الهی واقعیت این جهان می پردازند به تعبیر فارابی در پی نظر فی الموجودات هستند. آنچه مورد اجماع حکمای مسلمان بود، این بود که علم به همه اشیاء غیر از خداوند تابد به لحاظ با علم خداوند پیوند داشته باشد. (15)

به نظر بنده معرفت شناسی عثمان بکار به معرفت شناسی توحیدی محسوب می شود چون از لحاظ فلسفه سنّتی مفهوم توحید، مفهوم اصلی است و تأکید این مفهوم مطابق با نقطه نظر اصلی فلسفه تفکر سید حسین نصر است که از ادغام مجدد علم و دین حمایت می کند.

روش شناسی عثمان بکار در سطح روش شناسی بین علم و دین، دیدکاه های دینی به وجود می آید که تنوع منابع را در کمک به دانش و نمونه هایی از روش شناسی علمی می توان از طریق نقطه تاریخی سنّت فکری اسلامی آموخت.

عثمان بکار با رویکرد سید حسین نصر شبیه به هم هست (متأثر از افکار او) یعنی با استفاده از اصطلاح دانش کیهان شناسی است که این دانش در طبیعت معنوی می باشد. قوانین حاکم بر سیستم های مختلف در خلقت همه جهان به همان اندازه چیزی عادی و جامع نیستند. در عوض، نظم سلسله مراتبی به این کلیت و جامعیت وجود دارد. به عنوان مثال، قوانین زیست محیطی از قوانین شیمیایی و فیزیکی بالاتر است، چرا که قوانین بیولوژیکی با وجود موجودات زنده دارای یک واقعیت وجودی است که بالاتر از آن چیزی است که توسط اشخاص وجود دارد. با این حال، این قوانین بیولوژیک همانند مجموعه  ای از قوانین جهانی طبیعت معنوی است. هنگامی که تلاش می شود تا یک هدف از قوانین شناخته شده در حوزه های فیزیک و زیست شناسی را به ارمغان بیاورد، ممکن است به نقطه ای برسیم که فراتر از آن ما هیچ گزینی نداریم، مگر اینکه قوانینی را که قواعد فراطبیعی را اداره می کنند، مورد توجه قرار دهیم.

 

علوم طبعی و ریاضی علوم محدودی است که با حوزه های خاصی از حقیقت برخورد می کنند، جایی که حقیقت بالاتر از توحید علم متافیزیکی است که با واقعیت های که فراتر از ادراک انسان است. علم متافیزیک عمومی ترین همه علوم است، زیرا آن را به حقیقت بالاتر مربوط می شود که همه حقایق دیگر را شامل می شود. دانش کیهان شناسی که به ساخنار و محتوای کیفی کیهان مربوط می شود، در جای بین دانش بالای از توحید و علوم خاص قرار دارد. در علوم سنتی اسلامی، کیهان شناسی به عنوان بخشی از متافیزیک طبقه بندی شد؛ این همان چیزی است ما در بر آوردن الفرابی ارائه می دهیم، و از کیهان شناسی که سایر علوم خاص حاصل شده است. بنابر این دانش کیهانی، چارچوب مفهومی برای علوم مادی و معنوی را تشکیل می دهد.

با در نظر گرفتن همه رویکرد، او اصطلاح "دانش معنوی" و "روح جهانی" را استفاده می کند. اصطلاح "دانش معنوی" به دانش خدا و اتحاد و یا اتحاد او اشاره می شود. این دانش لوزوما نباید با ماهیت الهی ارتباط داشته باشد که ممنوع است در مورد آن فکر کند. در عوض، آن را با اثرات و اعمال خالق در سراسر جهان ایجاد شده است. به گفته عثمان بکار، دانش مسلمان از خالق، شناخت جهان  و به عنوان یک اثر از عمل خالق است. آگاهی از رابطه بین خدا و خالق و کیهان که ایجاد شده یا بین اصل الوهیت و تظاهرات آن در کیهان، پایه اصلی برای وحدت دانش علمی و معنوی است. (16)

امروز احیای جهان شناسی سنّتی در دنیای نو ضروری است. این جهان شناسی در تحقّق یافتن وحدت علم و دانش معنوی نقش مهم بر عهده دارد. احیای جهان شناسی سنّتی مستلزم جدایی و یا غفلت از روش های تجربی و ابزارهای نو پژوهش و کاوش نیست. چنین ابزارهای در زمینۀ مطالعه کمّی طبیعتکارآیی خود را نشان داده اند، اما در نگرش تازه نیست به واقعیت و دانش باید دگرگونیی ها بنیادین روی دهد. پذیرش جهان شناسی سنّتی پی آمدها ژرف روش شناختی داشته است. و این بدان معناست که روش علمی نو باید از ادّعای در انحصار داشتن راه شناخت دست بردارد. اعتبار دیگر راه های ممکن شناخت جهان نیز باید به رسمیت شناخته شود.

دانش جدید باید این حقیقت تاریخی را بپذیرد که تمدن ها و جامعه هایی بوده اند که از راه های گوناگون به مطالعه و شناخت طبیعت دست می یافته اند. این گوناگونی راه های شناخت را، چنانکه برخی از فیلسوفان علم می پندارند، نیاید به نوعی «هرج و مرج شناخت شناسی» تعبیر کرد. چنین جامعه ها و تمدن هایی به برکت آموزه سنّتی سلسله مراتب وحدت شکل های شناخت، وحدت را در کثرت ها می دیده اند.

 

منابع -  REFERENCES

1. www. Malaycivilization.com.my/atma_tpkh/Osman-bakar/#

2. www.cis-ca.org/voices/bakar.htm

3.A Comparative Analysis of Islamic and Postmodernist Critiques of Science  eprints.um.edu.my/14102/1      

4.         2008: Tawhid and Science: Islamic Perspectives on Religion and Science.ARAH Publication,

Kuala Lumpur. New (2nd) Edition                                                                                                           

5. Epistemological Intergration: Essentials of an Islamic Methodology. i-epistemology.net.osman bakar

6. Classification of Knowledge in Islam.A Study in Islamic Philosophies of Science.Kuala Lumpur,

                                                                                         Institute For Policy Research.1992

7.عثمان بکار، طبقه بندی علوم از نظر حکمای مسلمان؛ با مقدمه حسین نصر،ترجمه جواد قاسمی- مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.1381. چاپ دوم: 1389

8. تاریخ و فلسفه علوم اسلامی، عثمان بکار؛ ترجمه محمد رضا مصاحبی - مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی 1385

9. Tawhid and Science: Esei-esei Tentang Sejarah dan Filsafat Sains Islam.Bandung.Pustaka Hidayah 1994                                                                                                                                                                     

10.Takdir Islam: Jambatan Peradaban Antara Timur dengan Barat. Khata: The Official Journal of the Centre For Civilizational Dialogue.Vol 2 (2006)                                                                                                 

11. Chittick,W.C.(2001) Modern Science and The Eclipse of Tawhid.Retrived August 28,2014 from www.pudel.uni-bremen.de/pdf/Ibn Yaqza.pdf                                                                                            

 

پی نوشت ها

1. عثمان بکار، تاریخ و فلسفه علوم اسلامی؛ ترجمه محمد رضا مصاحبی – مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی،1385 ص15

2. همان، ص221

3. عثمان بکّار، طبقه بندی علوم از نظر حکمای مسلمان، ترجمه جواد قاسمی، مشهد: بنياد پژوهشهای اسلامی، 1381، ص13-11.

4. همان، ص 11.

5. همان، ص13

6. همان، ص12

7. همان، ص11

8. همان، ص 13

9. همان ص 15

10. همان ص 315

11. بکّار، پيشين، صص 126-123. نظريه فارابی در اين زمينه در دو کتاب مشهورش بيان شده است: السياسه المدنيه و المدينه الفاضله.

12. بکّار، پيشين، ص125

13. همان، ص180

14. Takdir Islam: Jambatan Peradaban antara Timur dengan Barat. Khata: The Official Journal of The Centre for Civilizational Dialogue.Vol 2 (2006)                                                                                                 

15.عثمان بکار، طبقه بندی علوم از نظر جکمای مسلمان؛با مقدمۀ حسین نصر، ترجمه جواد قاسمی – مشهد: بنیاد پژوهش اسلامی،1381 ص 318 - 319

16. Epistemological Intergration: Essential of an Islamic Methodology. i – epistemology.net

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1. کتابشناسی نوشته شده توسط عثمان بکار Bibliography written by Osman Bakar   -

No

Title  - عنوان

 - نویسندهAuthor

- منبعSource

1.

Abortion: Islamic Perspectives

Osman Bakar, Reich, W.T (editor)

Encyclopedia of Bioethics, rev. edition, vol. 1(1995), pp. 38-42

2.

Agama dan budaya teras masyarakat madani

Osman Bakar

JURNAL USULUDDIN 5: 1-10; Dis. 1996

3.

Al-Farabi : kehidupan, hasil karyanya dan peri penting tokoh

Osman Bakar

Kuala Lumpur : Dewan Bahasa dan Pustaka, 1991

4.

Al-Farabi : life, works and significance

Osman Bakar

Kuala Lumpur : The Islamic Academy of Science, 1987

5.

Al-Quran dan Sains

Osman Bakar

SEMINAR AL-QURAN PERINGKAT NEGERI JOHOR DARUL TAKZIM (1993 : Skudai,Johor)

6.

Asas Falsafah Epistemologi Kuhn: Satu Perbincangan Kritis

Osman Bakar

Seminar Pemikiran Masa Kini, 26 OGOS 1991

7.

Asian Islam in the 21st century

co-edited by John L. Esposito, John O. Voll, and Osman Bakar

New York : Oxford University Press, 2008

8.

Atomistic Conception of Nature in Ash’arite Theology

Osman Bakar

Iqbal Review, 32:3 (October 1991), pp. 19-44.

9.

Bibliografi manuskrip Islam di Muzium Islam Malaysia

Engku Ibrahim Ismail dan Osman Bakar.

Kuala Lumpur : Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya ; Bahagian Hal Ehwal Islam, Jabatan Perdana Menteri, 1992.

10.

Buddist-Muslim Understanding

 

 

By Dato Osman Bakar, M.M. Dheen Muhammad

Kuala Lumpur : Buddhist Missionary Society, [2002]

11.

Challenges to Dialogues of Civilizations and Ways of Overcoming Them

Osman Bakar; Thomas W. Simon and Azizan Baharuddin (editor)

Dialogue of Civilizations and the Construction of Peace (Kuala Lumpur: Center for Civilizational Dialogue, University of Malaya), 2008, pp. 23-39.

12.

Challenges to Dialogues of Civilizations and Ways of Overcoming Them

Osman Bakar

International Conference on Dialogue of Civilizations and the Construction of Peace (2005 : Kuala Lumpur) 2005

13.

Civilisational Dialogue and its Implications for Malaysian Society : The path to Universalism in the Malaysian Consciousness

Osman Bakar

International Seminar on Civilizational Dialogue (3rd : 15-17 Sep 1997 : Kuala Lumpur)

14.

Civilisational Renewal : Revisiting the Islam Hadhari Approach : definition, significance, critism, recognition, support, tajdid and future directions

Mohammad  Hashim Kamali ; foreword by Osman Bakar

Arah Pendidikan, 2008

15.

Classification of Knowledge in Islam

Osman Bakar

International Institute of Islamic Thought and Civilization (ISTAC), International Islamic University of Malaysia (IIUM), 2006

16.

Classification of knowledge in Islam : A Study in Islamic Philosophies of Science

Osman Bakar, foreword by Seyyed Hossein Nasr

Kuala Lumpur : Institute for Policy Research, 1992

17.

Classification of the Sciences in Islamic Intellectual History [microfiche] : A Study in Islamic Philosophies of Science

Osman Bakar

University Microfilms International, 1988

18.

Competing Visions of Islam in Southeast Asia: American Muslim Scholarship as a Shaping Factor           

Osman Bakar; Philippa Strum (editor)

Muslims in the United States: Identity, Influence, Innovation (Washington, DC: Woodrow Wilson International Center for Scholars, 2005), page 103-120.

19.

Confucian Analects in the Light of Islam

Osman Bakar

PEMIKIR 1 : 92-99 ; Jul. - Sept. 1995

20.

Contemporary Higher Education Needs in Muslim Countries : Defining the Role of Islam in 21st century Higher Education

editors, Osman Bakar, Eric Winkel, Airul Amri Amran.

Kuala Lumpur, Malaysia : International Institute of Advanced Islamic Studies Malaysia, 2011.

21.

Cosmology

Osman Bakar, John L. Esposito (editor)

Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, vol. 1(1995), pp. 322-328.

22.

Critique of Evolutionary Theory : A Collection of Essays

Osman Bakar

Islamic Academy of Science & Nurin Enterprise, 1987

23.

Cultural Pluralism in a Globalized World: Challenges to Peaceful Coexistence

Osman Bakar

Islam and Civilizational Renewal, vol. 1, no. 3 (April 2010), pp. 528-531

24.

Cultural Symbiosis and the Role of Religion in the Contemporary World : An Islamic Perspective

Osman Bakar

Khata : The Official Journal Of The Centre For Civilisational Dialogue. Vol. 4 (2008) : 31-58.

25.

Cultural symbiosis and the Role of Religion in the Contemporary World: An Islamic Perspective

Osman Bakar

SOPHIA: The Journal of Traditional Studies, vol. 14, no. 2 (Winter 2008-2009), pp. 132-156

26.

Designing a Sound Syllabus for Courses on Philosophy of Applied and Engineering Sciences in a 21st Century Islamic University

Osman Bakar

Muslim Education Quarterly, 7:3 (Spring 1990), pp. 19-25.

27.

Dialogues of Civilizations After 9/11 With Specific Reference to the West-Islam Cultural Devide : Promises and Obstacles

Osman Bakar

Khata : The Official Journal Of The Centre For Civilisational Dialogue. Vol. 3 No. 1 (2007) : 19-30

28.

Economics as a Science: Insights from Classical Muslim Classifications of the Sciences

Osman Bakar

Islam and Civilizational Renewal, vol. 1, no. 3 (April 2010), pp. 426-444.

29.

Environmental Health and Welfare as an Important Aspect of Civilizational Islam

Osman Bakar, Mohamed Ajmal bin Abdul Razak al-Aidrus (editor)

Islam Hadhari: Bridging Tradition and Modernity (Kuala Lumpur: ISTAC),2010. pp. 139-159.

30.

Environmental Wisdom for Planet Earth : The Islamic Heritage

 

 

 

Osman Bakar

Kuala Lumpur : Pusat Dialog Peradaban, Universiti Malaya, 2007

31.

 

 

Estetika Dalam Kehidupan Kontemporari

 

 

 

Osman Bakar

Seminar Status Estetika dalam Kehidupan Kontemporari (8-9 Nov 1997 : Kuala Lumpur)

32.

Etika Kerja Dalam Tradisi Islam

Seyyed Hossein Nasr terjemahan oleh Nasir Muhamad disunting oleh Osman Bakar

Kuala Lumpur: Nurin Enterprise, 1989

33.

Evolusi Rohani : Kritik Perenialis Atas Teori Darwin

Osman Bakar

Penerbit Mizan, 1996

34.

Exclusive and Inclusive Islam in the Qur’an: Implications for Muslim-Jewish Relations

Osman Bakar

JISMOR, Journal of the Interdisciplinary Study of Monotheistic Religions, 5th issue 2009, pp. 4-15.

35.

Fahaman Sains Dalam Islam

Osman Bakar

Latihan Kepimpinan Islam Universiti Malaya (26 Nov - 1 Dec 1979 : Kuala Lumpur).

36.

Family Values, the Family Institution, and the Challenges of the Twenty-First Century

Osman Bakar

Islam and Civilizational Renewal, vol. 3, no. 1 (October 2011), pp. 12-36.

37.

Foundational Assumptions of Modern Western Science

Osman Bakar

Seminar Islam dan Sains dalam Pembangunan Tamadun (26-27 Mac 2009 : Universiti Malaya), Paper 12

38.

Gulen on Religion and Science: A Theological Perspective

Osman Bakar

The Muslim World, Vol. 95, Issue 3 (2005), pp. 359-372

39.

Hierarki Ilmu : Membangun Rangka-fikir Islamisasi Ilmu : Menurut Al-Farabi, Al-Ghazali, Quthb Al-Din Al-Syirazi

Osman Bakar

Bandung : Penerbit Mizan, 1997

40.

Ibn Sina’s Methodological Approach Toward the Study of Nature in His Oriental Philosophy

Osman Bakar

Hamdard Islamicus, vol. VII, no. 2 (Summer 1984), pp. 33-49

41.

Ilmu Tauhid Berasaskan Kajian Saintifik

Osman Bakar

DAKWAH (236): 16-19; Jan. 1997

42.

Implikasi Gerakan Dakwah ke atas Sistem Pendidikan Negara Kini

Osman Bakar

Simposium Gerakan Dakwah dan Perubahan Sosial (17-18 Nov 1989 : Petaling Jaya)

43.

Intercivilizational Dialogue: Theory and Practice in Islam

Osman Bakar; M.  Nakamura, S. Siddique, and O.F. Bajunid (editor)

Islam and Civil Society in Southeast Asia, Institute of Southeast Asian Studies, Singapore, 2001, pp. 164-176.

44.

Interfaith Dialogue as a New Approach in Islamic Education

Osman Bakar

Islamic Civilizational Renewal, vol. 1, no. 4 (July 2010), pp. 700-704.

45.

Iqbal and the Renaissance in Asia

Osman Bakar

International Conference on Muhammad Iqbal and the Asian Renaissance (3-5 Jun 1997 : Kuala Lumpur)

46.

Islam

Osman Bakar

Encyclopedia of Science and Religion, Macmillan Reference USA, 2002.

47.

Islam & Dialog Peradaban : Menguji Universalisme Islam Dalam Peradaban Timur & Barat Osman Bakar ; penterjemah : Imam Khoiri Oman Fathurrohman SW

Osman Bakar

Yogyakarta : Fajar Pustaka Baru, 2003

48.

Islam and Bioethics

Osman Bakar

Greek Orthodox Theological Review, 3:2 (1986), pp. 157-179.

49.

Islam and Civilizational Dialogue : The Quest for a Truly Universal Civilization

Osman Bakar

Kuala Lumpur : University of Malaya Press, 1997

50.

Islam and Confucianism a Civilizational Dialogue

edited with introduction by Osman Bakar, co-editor Cheng Gek Nai

Kuala Lumpur: University of Malaya Press, 1997

51.

Islam and Political Legitimacy in Malaysia

Osman Bakar; Shahram Akbarzadeh & Abdullah Saeed (editor)

Islam and Political Legitimacy, Curzon Press, London, 2003, pp. 127-149.

52.

Islam and the Challenge of Diversity and Pluralism: Must Islam Reform Itself

Osman Bakar

Islam and Civilizational Renewal, vol. 1, no. 1 (October 2009), pp. 55-73.

 

53.

Islam and the Future of Interreligious Peace in Asia

Osman Bakar; Imtiyaz Yusuf (editor)

The Role of Religions and Philosophical Traditions in Promoting World Peace: An Asian Perspective (Singapore: Konrad-Adenauer-Stiftung), 2007, pp. 105-116

54.

Islam and the Malay Civilizational Identity: Tension and Harmony between Ethnicity and Religiosity

Osman Bakar; John Donohue and John Esposito (editor)

Islam in Transition: Muslim Perspectives (New York-Oxford: Oxford University Press, 2007), pp. 480-487.

55.

Islam and the Malay Civilizational Identity: Tension and Harmony between Ethnicity and Religiosity

Osman Bakar

Journal of Malay Civilization, Issue 2003, pp. 107-122.

56.

Islam and the Problem of Cultural Symbiosis

Osman Bakar

Al-Shajarah, Journal of ISTAC, vol. 13, No. 1 (2008), pp. 1-21

57.

Islam and the Three Waves of Globalization: the Southeast Asian Experience

Osman Bakar

Islam and Civilizational Renewal, vol. 1, no. 4 (July 2010), pp. 666-684

58.

Islam Dalam Jati Diri Tamadun Melayu: konflik dan keharmonian antara tuntutan keetnikan dan keagamaan

Osman Bakar; Kalthum Ibrahim, Farid Mat Zain, Nasruddin Yunos dan Ezad Azraai Jamsari (editor

Dunia Melayu dan Islam (Bangi: ATMA, UKM), 2009, pp. 389-398.

59.

Islam dan Pemikiran Sains Masa Kini

Osman Bakar

Seminar Islam dan Pemikiran Sains Masa Kini (Bangi : 1987)

60.

Islam dan Pemikiran Sains Masa Kini

Disunting oleh Osman Bakar

Petaling Jaya : Akademi Sains Islam Malaysia (ASASI) , 1989

61.

Islam dan Pemikiran Sains Masa Kini  - suntingan dan kata pengantar oleh Osman Bakar

Osman Bakar

Mekar Publishers, 1993

62.

Islam dan Pengharmonian Kehidupan Beragama di Malaysia

 

 

 

 

 

 

Osman Bakar

Seminar Islam dan Hubungan Antara Agama di Malaysia Peringkat Kebangsaan (18-19 Jan 2006 : Kuala Lumpur) : Vol.1 Paper 1 (8p.)

63.

Islam Sebagai Sumber Teori Ilmu (Epistemologi) Manusia Kurun ke-21

Osman Bakar

Seminar Falsafah, Teknologi dan Pembangunan : Beberapa Persoalan Epistemologi (21 Mar 1998 : Kuala Lumpur)

64.

Islam, Ethnicity, Pluralism and Democracy: Malaysia’s Unique Experience

Osman Bakar; M. A. Muqtedar Khan (editor)

Islamic Democratic Discourse: Theory, Debates, and Philosophical Perspectives (Lanham: Lexington Books, 2005), pp. 63-83.

65.

Islam: Science, Technology, and Ethics from an Islamic Perspective

Osman Bakar

Encyclopedia of Science, Technology and Ethics, Macmillan Reference USA, 2005

66.

Islamic Leadership In The Changing Asean: Fostering Peace and Development

Osman Bakar

Ucaptama seminar Islamic Leadership In The Changing Asean: Fostering Peace and Development, 27-28 April 2010, Manila

67.

Islamic Science, Modern Science, and Post-Modernity: Towards a New Synthesis through a Tawhidic Epistemology

Osman Bakar

Revelation and Science, vol. 1, no. 3 (1433/2011), pp. 13-20

68.

Islamisasi Ilmu Pengetahuan

Osman Bakar

Dewan Budaya, 1 Oktober 1988

69.

Islamization of Knowledge : Its Conception, Methodology and Challenges

Osman Bakar

Seminar Islam Di Pusat-Pusat Pengajian Tinggi ASEAN Ke-2 (Islam dan Sains Sosial) 10 - 13 November 1990/22 - 25 Rabiulakhir 1411

70.

Islam's destiny : A Bridge Between East and East and West

Osman Bakar

International Seminar on Civilisational Dialogue (2nd : 2-4 Sep 1996 : Kuala Lumpur)

71.

Isu-isu Dalam Pendidikan Sivik ke Arah Kecemerlangan

Osman Bakar

Institut Kajian Dasar, 1992

 72.

Kebenaran dan Hikmah Dalam Konsep Ilmu Bersepadu

Osman Bakar

PEMIKIR (3): 100-112; Jan.- Mac 1996

73.

Kedudukan dan Kepentingan Ilmu Mantik Dalam Perkembangan Ilmu

Osman Bakar

?

 

 

 

74.

Kesenian Dari Sudut Falsafah = (Art from Philosophical Perspective)

Osman Bakar

Seminar Islam dan Kesenian (5-8 Nov 1990: Universiti Malaya, Kuala Lumpur) : Paper 6

75.

Kesenian Islam : Suatu Perspektif Malaysia

Osman Bakar

Kuala Lumpur : Balai Seni Lukis Negara, 1995

76.

Knowledge of Divine Unity (tawhid) on the Basis of Scientific Knowledge

Osman Bakar; S.H. Nasr & O. Leaman (editor)

Knowledge and Excellence in Islamic Perspective, Institute of Islamic Understanding (IKIM), Kuala Lumpur, 1994, pp. 1-9.

77.

Konsep Tamadun Malaysia : Kesatuan Dalam Kepelbagaian

Osman Bakar

Kongres Kebangsaan Tamadun Malaysia (22-23 Januari 2008 : Kuala Lumpur

`78.

Malaysia’s Need for an Enlightened National Policy on Interreligious Peace: A Dictate of Maqasid al-Shari’ah,

Osman Bakar

Islam and Civilizational Renewal, vol. 2, no. 2 (January 2011), pp. 388-392.

79.

Malaysia’s Path to Modernization and Democratization

Osman Bakar; Shireen T. Hunter and Huma Malik  (editor)

Modernization, Democracy and Islam (Westport: Praeger Publishers, 2005), pp. 235-252.

80.

Malaysian Islam in the Twenty-first Century

John Esposito, John Voll and Osman Bakar,

Asian Islam in the Twenty-first Century (New York: Oxford University Press, 2007), pp. 81-108

81.

Malek Bennabi's philosophy of Science

Osman Bakar

International Seminar on Malek Bennabi (1-4 September 1991 : Universiti Malaya)

82.

Mewujudkan Tamadun Ilmu Berlandaskan Tauhid

Osman Bakar

Islam : cabaran dan isu semasa, diselenggarakan oleh Ismail Abdul Rahman (Kuala Lumpur : Dewan Bahasa dan Pustaka, 1991)

83.

Mewujudkan Tamadun Ilmu Berlandaskan Tawhid = Establishing a Civilization of Knowledge Based on Islamic Theology

Osman Bakar

Seminar Penulis Kebangsaan Pengajian Tinggi (26 Jan 1989: Kuala Lumpur)

84.

Modul Pengajian Tamadun Islam dan Tamadun Asia

editor, Osman Bakar, Azizan Baharuddin, Zaid Ahmad

Kuala Lumpur : Penerbit Universiti Malaya, 2009

85.

Muslims and Christians in the New Millennium : Towards a Dialogue for Civilisational Renewal

Seyyed Hossein Nasr ; foreword by Osman Bakar

International Institute of Advanced Islamic Studies Malaysia, 2010

86.

News brief: July 11

anon.

Utusan Melayu (M) Bhd, 12.07.2003

87.

Pembentukan Masyarakat Maju dan Cabarannya Terhadap Pembaharuan Hukum Islam di Malaysia

Osman Bakar

Seminar Hukum Islam Semasa Peringkat Kebangsaan (17-18 Jun 1997 : Universiti Malaya, Kuala Lumpur)

88.

Pembinaan Generasi Baru Malaysia dan Budaya Ilmu

Osman Bakar

Simposium Kepimpinan Belia Kebangsaan (16-20 Disember 1990 : Petaling Jaya)

89.

Pembinaan Semula Tamadun Islam : Strategi ke arah Mengembalikan Kegemilangan Umat Islam Dalam Bidang Sains dan Teknologi

Osman Bakar

Seminar Tamadun Islam Peringkat Asia Tenggara (19-21 Mei 1992 : Kuching)

90.

Pemikiran Islam Malaysia Semasa : Keperluan Kepada Pendekatan Pengislahan

Osman Bakar

KERTAS-kERTAS KERJA SEMINAR “KEBANGKITAN GERAKAN ISLAH DI ALAM MELAYU”, 23-24 Mac 2010, 7-8 Rabiulakhir 1431H bertempat di Dewan Besar, IKIM, Kuala Lumpur

91.

Penerapan Nilai-nilai Kemanusiaan Dalam Pembangunan S & T

Osman Bakar

DEWAN KOSMIK 4(7): 13-15; Jul. 1996

92.

Pengaruh Globalisasi Terhadap Peradaban

Osman Bakar

Kongres Peradaban Malaysia (12-14 Jun 2001 : Kuala Lumpur)

93.

Pengaruh Pensejagatan Terhadap Peradaban

Osman Bakar

Dewan Bahasa dan Pustaka,; 1979- PNM Jil. 23, bil. 7 - (Jul. 2001)

94.

Pengenalan Doktrin Kosmologi Islam

Seyyed Hossein Nasr ; penterjemah Baharuddin Ahmad [dan] Osman Bakar           

Dewan Bahasa dan Pustaka, ed. Ke-2, 2010

95.

Pengenalan Doktrin Kosmologi Islam - Seyyed Hossein Nasr

 

 

 

 

penterjemah : Baharuddin Ahmad, Osman Bakar

Kuala Lumpur : Dewan Bahasa dan Pustaka, 1992

96.

Pengukuhan Akidah Membentuk Perpaduan Ummah

Osman Bakar

KERTAS-KERTAS KERJA MUZAKARAH “PENDEKATAN ISLAM HADHARI : SATU TINJAUAN”, 29 April 2010, 14 Jamadilawal 1431 H, bertempat di Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM)

97.

Peranan dan Pendekatan Institusi Sosial Dalam Pembentukan Masyarakat Berakhlak = The Role of Social Institutions in Shaping an Ethical Society

Osman Bakar

Seminar Pengukuhan dan Penghayatan Islam (22-24 Dis 1989: Sekudai, Johor

98.

Peranan Falsafah Dalam Memajukan Peristilahan Saintifik

Osman Bakar

Seminar Penilaian Pelaksanaan Bahasa Malaysia (7-8 Januari 1991 : Universiti Malaya, Kuala Lumpur).

99.

Peranan Pendidikan Sains Dalam Pembangunan Rohani

Osman Bakar

Seminar Belia dan Pendidikan (1980: Kuala Lumpur).

100.

Peranan Pendidikan Sains Dalam Pembangunan Rohani Islam

Osman Bakar

Koleksi PKPIM : Simposium Pendidikan Islam, edited by Zamanhuri Haji Shamsuddin (Kuala Lumpur : Persatuan Pelajar-Pelajar Islam Malaysia, 1979).

101.

Peranan positif Nilai-nilai Islam Dalam Pembangunan Sains dan Teknologi

Osman Bakar

KESTURI 7(1): 9-13; Jan.-Jun. 1997

102.

Perkembangan-perkembangan Penting Dalam Pemikiran Sains Masa Kini : Satu Tinjauan Umum

Osman Bakar

Seminar Islam dan Pemikiran Sains Masakini (13-14 Jun 1987 : Bangi).

103.

Persoalan Mengenai Kaedah Dalam Sains Islam

 

 

 

 

 

 

Osman Bakar

Falsafah sains daripada perspektif Islam, penyelenggara Baharudin Ahmad (Kuala Lumpur : Dewan Bahasa dan Pustaka, 1994)

104.

Perspektif Kosmologi Tasawuf Dalam Pemikiran Kosmologi Melayu

Osman Bakar

Kosmologi Melayu, editor, Yaacob Harun (Kuala Lumpur : Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya, 2001)

105.

Pluralism and the “People of the Book”: An Islamic Faith Perspective

Osman Bakar; Robert A. Seiple and Dennis R. Hoover, (editor)

Religion and Security: The New Nexus in International Relations, Rowman & Littlefield, 2004, pp. 99-112.

106.

Post-9/11 Islamophobia and the Future of American Islam

Osman Bakar

Journal of Diplomacy and Foreign Relations, 2009

107.

Prinsip-prinsip Kesusilaan Ikhtisas Dalam Islam

Osman Bakar

Seminar Ikhtisas Islam Professionalisme dalam Islam (2 Oct 1988: Kuala Lumpur)

108.

Proceedings International Conference : Ibn Khaldun's legacy and it's Significance

edited by Osman Bakar [and] Baharudin Ahmad; Introduction by Baharudin Ahmad; forward by Osman Bakar

Kuala Lumpur] : Institut Antarabangsa Pemikiran dan Tamadun Islam (ISTAC), Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (IIUM), 2009

109.

Reformulating a Comprehensive Relationship Between Religion and Science: An Islamic Perspective

Osman Bakar

Islam and Science Journal, vol. 1, no. 1, 2003, pp. 29-44.

110.

Relations between Malaysia and Islam in America

Osman Bakar; Abdul Razak Baginda (editor)

Malaysia and the Islamic World, Malaysia Strategic Research Center, Kuala Lumpur, 2004, pp. 225-250.

111.

Religion as a Source of Peace and Unity : The Neglected Dimension

Osman Bakar

INTERNATIONAL CONFERENCE INTERCULTURAL DISCOURSE TOWARDS PEACE AND UNITY WITHIN ASEAN (2007 : Kuala Lumpur):

112.

Religious Reform and the Controversy Surrounding Islamization in Malaysia

Osman Bakar, Syed Farid al-Atas (editor)

Muslim Reform in Southeast Asia: Perspectives from Malaysia, Indonesia, and Singapore (Singapore: MUIS), 2009, pp. 31-45

113.

Report on Issue of Religious Tolerance: National Dialogue on Islam and Democracy

Osman Bakar, Ibrahim M. Zein (editor)

Islam and Democracy in Malaysia: Findings from a National Dialogue (Kuala Lumpur: ISTAC),2010, pp. 118-132.

114.

Sains Dalam Perspektif Islam

Osman Bakar

Seminar Sains Menjelang Adab ke-21 (30 Nov - 1 Dec 1991 : Universiti Malaya, Kuala Lumpur)

115.

Sains dan Teknologi Dalam Perspektif Islam

Osman Bakar

AL-MANAR 52-59; Jun 1997

116.

Sains, Teknologi, Kesenian & Agama Perspektif Pelbagai Agama

editor Osman Bakar dan Azizah Hamzah

Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya 1992

117.

Science (as a Branch of Philosophy)

Osman Bakar; S.H. Nasr & O. Leaman (editor)

History of Islamic Philosophy, Routledge History of World Philosophies, vol. II, chapter 53, 1996, pp. 926-958.

118.

Science and the Idea of the Sacred

Osman Bakar; Zainal Abidin Bagir  (editor)

Science and Religion in a Post-Colonial World: Interfaith Perspectives (Adelaide: ATF Press, 2005), pp. 103-112.

119.

Science in Islamic Perspective

Osman Bakar; Azizan Baharuddin  (editor)

Malay Students and Science Education, Academy of Malay Studies Monograph (Cendekia), University of Malaya, Kuala Lumpur, 1993, no. 2, pp. 8-24. (in Malay)

120.

Shedding light on Islam : Opening of IKIM (Malaysian Institute of Islamic Understanding)

Osman Bakar

?

121.

Spiritual Traditions and Science and Technology

 

 

 

 

 

 

 

 

Osman Bakar

The Human Being: Perspectives from Different Spiritual Traditions, ALIRAN, Kuala Lumpur, 1991, pp. 140-155.

122.

Spiritual Traditions and Science and Technology

Osman Bakar

The Human being : perspectives from different spiritual traditions ; papers of the Seminar on the Human Being : Perspectives from Different Spiritual Traditions held in Kuala Lumpur from 4-6 November 1989 (Penang : Aliran, 1991)

123.

Sufism in the Malay-Indonesian World

Osman Bakar, S.H.Nasr (editor)

Islamic Spirituality: Manifestations of World Spirituality: An Encyclopedic History of the Religious Quest, , vol. 20, Routledge & Kegan Paul, London and The Crossroad Publishing Co., New York (1990), pp. 159-189.

124.

Symbol and Archetype: A Study of the Meaning of Existence: A Review Article

Osman Bakar

Studies in Tradition, 2:1(Jan-March 1993), pp. 62-78.

125.

Takdir Islam : Jambatan Peradaban Antara Timur dengan Barat

Osman Bakar

Khata : The Official Journal Of The Centre For Civilisational Dialogue. Vol. 2 (2006) : 23-40.

126.

Tauhid & sains : Esei-esei Tentang Sejarah dan Filsafat Sains Islam

Osman Bakar

Bandung Pustaka Hidayah 1994

127.

Tauhid & Sains : Perspektif Islam Tentang Agama & sains - Osman Bakar ; penterjemah, Yuliani Liputo, M. S. Nasrulloh      

Osman Bakar

Bandung : Pustaka Hidayah, 2008

128.

Tawhid and Science : Essays on The History and Philosophy of Islamic Science - Osman Bakar

Osman Bakar

Kuala Lumpur : Secretariat for Islamic Philosophy and Science, 1991

129.

Tawhid and Science : Islamic Perspectives on Religion and Science

Osman Bakar

Arah Pendidikan, 2008, 2nd ed.

130.

The Clash of Globalisations and the Future of Humanity's cultural Heritage : A Malaysian Perspective

Osman Bakar

International Conference (2003 : Kuala Lumpur) Kuala Lumpur : Universiti Teknologi MARA, 2005

131.

The Common Philosophical Foundation of Traditional Medicines

Osman Bakar

Sophia, Winter 1994, no. 6, pp. 1-4.

132.

The Contemporary Need for Philosophy as a Major Source of Understanding of Pluralism

Osman Bakar

REGIONAL CONFERENCE : PHILOSOPHY IN THE AGE OF RELIGIOUS AND CULTURAL PLURALISM (2011 : Kuala Lumpur

133.

The Empowerment of Muslim Communities in Private Higher Education : Proceeding of the Recond International Conference on Islam and Higher Education

editors : Osman Bakar, Airulamri Amran

International Institute of Advanced Islamic Studies Malaysia, 2012

134.

The Evolving Face of Religious Tolerance in Post-Colonial Malaysia: Understanding Its Shaping Factors

Osman Bakar

Islam and Civilizational Renewal, vol. 2, no. 4 (July 2011), pp. 621-638.

135.

The future of Japan-Malaysia Relationship in Science and Technology

Osman Bakar

JSPS-VCC Seminar on Integrated Engineering (7th : 7-8 December 1998

136.

The History and Philosophy of Islamic Science

Osman Bakar

Cambridge: Islamic Text Society, 1999

137.

The Impact of the American War on Terror on Malaysian Islam

Osman Bakar

Journal of Islam and Christian-Muslim Relations, Vol. 16, No. 2 (April 2005), pp. 107-128

138.

The Importance of Cosmology in the Cultivation of the Arts

Osman Bakar; Wan Abdul Kadir & Hashim Awang  (editor)

Art and Cosmology: Islamic Cosmology and Malay Art, Academy of Malay Studies, Kuala Lumpur, 1997, pp. 1-6.

139.

The Importance of Cosmology in The Cultivation of The Arts

Osman Bakar

SEMINAR SENI DAN KOSMOLOGI : KOSMOLOGI ISLAM DALAM KESENIAN MELAYU (1996 : Kuala Lumpur)

140.

The Influence of Islamic Science on Medieval Christian Conceptions of Nature

 

 

 

 

Osman Bakar

MAAS Journal of Islamic Science, 4:1 (Jan-June 1988), pp. 25-43.

141.

The Intellectual Impact of American Muslim Scholars on the Muslim world with Special Reference to Southeast Asia

Osman Bakar; Philippa Strum and Danielle Tarantolo (editor)

Muslims in the United States (Washington DC: Woodrow Wilson Center for International Scholars), 2003, pp. 151-169.

142.

The Meaning and Significance of Doubt in al-Ghazzali’s Philosophy

Osman Bakar

The Islamic Quarterly, 30:1 (1986), pp. 20-31

143.

The Philosophy of Islamic Medicine and Its Relevance to the Modern World

Osman Bakar

MAAS Journal of Islamic Science, 6:1 (Jan-June 1990), pp. 39-58.

144.

The Philosophy of Islamic Medicine and its Relevance to the Modern World

Osman Bakar

International Seminar on Islamic Philosophy and Science (1989 : Pulau Pinang) Vol. 1

145.

The Place and Role of Maqasid al-Shari’ah in the Ummah’s 21st Century Civilizational Renewal

Osman Bakar

Islam and Civilizational Renewal, vol. 2, no. 2 (January 2011), pp. 285-301.

146.

The Question of Methodology in Islamic Science

Osman Bakar; Rais Ahmad & S. Naseem Ahmad   (editor)

Quest for New Science: Selected Papers of a Seminar, Center for Studies on Science, Aligarh (India), 1984, pp. 91-109.

147.

The Qur’an and Interfaith and Inter-civilization Dialogue: Interpreting a Divine Message for Twenty-first Century Humanity

Osman Bakar

2006. Kuala Lumpur: IIITM & ISUGU

148.

The Role of Islam in Higher Education Policies of Muslim Countries

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Osman Bakar

INTERNATIONAL CONFERENCE ON ISLAM AND HIGHER EDUCATION : CONTEMPORARY HIGHER EDUCATION NEEDS IN MUSLIM COUNTRIES : DEFINING THE ROLE OF ISLAM IN 21ST CENTURY HIGHER EDUCATION (2011 : Kuala Lumpur

149.

The Role of Science Education in the Spiritual Development of Man

Osman Bakar

PKPIM Collection:  Symposium on Islamic Education, National Union of Muslim Students of Malaysia (PKPIM), Kuala Lumpur, 1979,  pp. 119-135.

150.

The Role of Youth in National Development

Kamarudin Mohd. Nor & Osman Bakar

Seminar : Modernization In The Third World - North Africa, Jabatan Sains Politik (UKM) 22 - 24 December, 1980

151.

The Spirit of Islamic Science in the Hokkaido Science Symposium

Osman Bakar

IAIS Journal of Civilization Studies, vol. 1, no. 1 (October 2008), pp. 203-207.

152.

The Spiritual and Ethical Foundation of Science and Technology in Islamic Civilization

Osman Bakar

IAIS Journal of Civilization Studies, vol. 1, no. 1 (October 2008), pp. 87-112.

153.

The Unity of Science and Spiritual Knowledge: The Islamic Experience

Osman Bakar; R. Ravindra  (editor)

Science and Spirit, International Cultural Foundation, New York, 1991, pp. 87-101.

154.

Traditional Malay Thought and Globalization

Osman Bakar

Persidangan Antarabangsa Peradaban Melayu (1-3 Okt 2002 : Kuala Lumpur)

155.

Traditional Muslim Classifications of the Sciences: Comparative Notes on Qutb al-Din al-Shirazi

Osman Bakar & Baharudin Ahmad

Ibn Khaldun’s Legacy and Its Significance (Kuala Lumpur: ISTAC), 2009, pp. 209-216.

156.

Transfer of Modern Science and Technology to the MUslim World : proceedings of the International Symposium on "Modern Sciences and the Muslim World" : Science and Technology Transfer from the West to the Muslim World from the Renaissance to the Beginning of the XXth Century

edited by Ekmeleddin Ihsanoglu ; with a foreword by Osman Bakar

International Symposium on Modern Sciences and the Muslim World, Turkey: Istanbul, 2-4 September 1987

157.

Truth and Wisdom in a Holistic Concept of Knowledge

Osman Bakar

Pemikir, no. 3, Jan-March 1996, pp. 100-112. (in Malay)

158.

Umar Khayyam’s Criticism of Euclid’s Theory of Parallels

Osman Bakar

MAAS Journal of Islamic Science, 1:2 (July 1985), pp. 9-18.

159.

Wawasan Malaysia Sebagai Sebuah Negara Maju Menjelang 2020 : Peranan Umat Islam

Osman Bakar

Simposium Antarabangsa Wawasan Islam Menjelang Abad ke-21. 1991. Kuala Lumpur. Bersempena muktamar sanawi ABIM ke-20 dan ulang tahun ABIM ke-20, anjuran Angkatan Belia Islam Malaysia (ABIM)

160.

Why Issues of Islamic Leadership are Important to ASEAN

Osman Bakar

Islamic Civilizational Renewal, vol. 2, no. 1 (October 2010), pp. 180-183.

 

 

2. نوشتن کتابشناسی در باره ی عثمان بکار – Bibliographic writing about Osman Bakar

No

Title عنوان -

Author  نویسنده -

 - منبعSource

1.

Anugerah Canselori Kepada Penyelidik Virus Nipah

Siti Nor Shafinaz Sheikh Maznan

Gaya Hidup, 13.07.1999, Utusan Melayu (M) Bhd

2.

News brief: July 11

Anon

Utusan Melayu (M) Bhd, 12.07.2003

3.

Prof Emeritius - UM anugerah 12 tokoh akademik

Azmy Mohamed

Pendidikan, 03.08.2004, Utusan Melayu (M) Bhd

4.

Prof. Dato' Dr. Osman Bakar : Timbalan Naib Canselor (Akademik) Universiti Malaya

Rozita Ibrahim.

DEWAN KOSMIK 5(5): 30-31; Mei 1996

5.

Review of Osman bin Bakar: The History and Philosophy of Islamic Science.

Walbridge, J.

2001. Philosophy of Science 68: 273–275.

6.

The Philosophy of Osman bin Bakar

Nielsen, K.

2008. International Studies in the Philosophy of Science,22(1): 81- 95

                                                                                                                                                                 

نويسنده: 
بنت سلبیه، دکتری اندیشه معاصر مسلمین