ELEM.ir      ElmeEjtemaeiMoslemi.ir
 
سال حمایت از کالای ایرانی
 

تدوین کتاب تحلیل جامعه شناختی ادوار علوم حدیث

کتاب تحلیل جامعه شناختی ادوار علوم حدیث, در فرایند آماده سازی برای انتشار قرار گرفت.

این کتاب به عنوان اولین جلد از مجموعه 9 جلدی تحلیل جامعه شناختی ادوار علوم اسلامی, منتشر می شود. تحلیل ادوار علم تفسیر, فقه, کلام, عرفان, فلسفه, تاریخ, متون ترویجی و مدل تحلیل ادوار علم اسلامی, سایر مجلدهای این مجموعه است که اغلب موارد آن مراحل نهایی تدوین یا ارزیابی را طی می کند.

این مجموعه 9 جلدی به قلم قاسم ابراهیمی پور, در موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره), تدوین شده است که به عنوان منبع دو درس ادوار علوم نقلی و ادوار علوم عقلی در مقطع دکتری رشته دانش اجتماعی مسلمین و همچنین درس تحلیل ادوار علوم و معارف اسلامی در مقطع دکتری رشته اندیشه معاصر مسلمین, در نظر گرفته شده است که برای استفاده بهینه دانشجویان و طلاب سایر رشته‌ها, به صورت مجلدهای جداگانه انتشار خواهد یافت.

فهرست مطالب

مقدمه. 9

پيشينه. 12

تمايزات.. 14

چهارچوب نظري.. 15

روش تحقيق. 16

دوره‌بندي تاريخ حديث.. 18

1.     دوره‌بندي‌هاي موجود 18

الف) شکل‌گيري و تدوين حديث.. 18

ب) چهارگانه‌ي تاريخي. 19

ج) دوره‌هاي حضور و غيبت معصومين. 20

د) دوره‌هاي طلايي در تاريخ حديث.. 20

2.     دوره‌بندي بر اساس تعداد آثار. 21

نمودار شماره (1)، توزيع تاريخي عناوين کتب حديثي از نرم‌افزار نور. 23

نمودار شماره (2)، توزيع تاريخي مجلدات کتب حديثي با تکمیل داده‌ها 23

نمودار شماره (3)، توزيع آثار حديثي با تعديل آثار حديثي قرون اولیه و معاصر. 24

3.     دوره‌بندي بر اساس تعداد راويان. 25

نمودار شماره (4)، توزيع تاريخي محدثين در 31 طبقه. 25

نمودار شماره (5)، توزيع تاريخي محدثين در 15 قرن. 26

4.     دوره‌بندي بر اساس تعداد رجاليون. 27

نمودار شماره‌ي (6)؛توزيع تاريخي تعداد مولفين آثار رجالي در هر قرن. 27

5.     دوره‌بندي مختار. 28

دوره اول: عصر  صدور (از بعثت تا 260 ه.ق) 30

ويژگي‌ها 30

گونه‌شناسي. 30

عوامل معرفتي. 31

عوامل فردي.. 33

انگيزه‌ها 33

ويژگي‌ها 34

گستره‌ي جغرافيايي. 35

مدینه. 35

مکه. 36

کوفه. 37

بغداد 38

قم و ری.. 39

خراسان بزرگ.. 41

بستر سياسي اجتماعي. 41

وضعيت علم قبل از اسلام. 41

جايگاه علم در صدر اسلام. 42

سياست‌گذاري حديثي خلفا 43

حديث سوزي.. 43

منع کتابت و نقل حديث.. 44

خلافت اميرالمومنين. 46

سياست‌گذاري حديثي بني‌اميه (41-132) 46

جعل حديث.. 46

دوران امام حسن و امام حسين. 48

دوران امام سجاد 49

دوران امام باقر و امام صادق. 50

رفع منع حديث.. 51

دانشمندان پرسش‌گر. 52

ظهور فرق فقهي. 52

ظهور غلات.. 53

سيايت‌گذاري حديثي بني‌عباس.. 53

تدوين حديث.. 53

نهضت ترجمه. 54

دوران پس از صادقين. 54

ميزان ارتباط اصحاب با ائمه معصومين عليهم‌السلام. 56

جدول شماره (1)، تعداد راويان ائمه معصومين عليهم السلام. 56

نمودار شماره (6)، تعداد راويان هر امام. 57

نمودار شماره (7)، تعداد راويان هر امام با تعديل راويان امام ششم. 57

جمع‌بندي.. 58

دوره دوم: عصر تکامل (260 - 460 ه.ق) 59

ويژگي‌ها 59

گونه‌شناسي. 60

عوامل معرفتي. 60

عوامل فردي.. 62

ثقه الاسلام کليني (329) 62

شيخ صدوق (306 - 381) 63

شيخ مفيد (336 – 413) 65

شيخ طوسي (385 – 460) 67

گستره‌ي جغرافيايي. 68

کوفه. 68

قم. 69

بغداد 69

بستر سياسي اجتماعي. 71

اختلاف علماي شيعه. 72

فاصله گرفتن از عصر حضور. 72

سياست‌هاي علمي فرهنگي آل بويه. 73

جمع‌بندي.. 73

دوره سوم: دوران رکود (از 460 تا 1034) 75

ويژگي‌ها 75

گونه‌شناسي. 75

متون اخلاقي. 76

متون کلامي. 76

درايه. 76

رجال. 77

عوامل معرفتي. 78

ماندگاري کتب اربعه. 78

غلبه اصول‌گرايان. 78

غلبه کلام و فقه. 79

ديل تقسيم احاديث.. 79

عوامل فردي.. 79

سيد بن طاووس (589 - 664) 80

علامه حلي (648 - 726) 80

شهيد اول (734 – 786) 81

شهيد ثاني (911 – 966) 82

گستره‌ي جغرافيايي. 83

حله. 83

جبل عامل. 85

عراق. 86

ايران. 86

بستر سياسي اجتماعي. 87

سلجوقيان. 87

مغول. 88

سربداران. 89

مرعشيان. 89

تيمور لنگ.. 89

صفويه. 89

جمع‌بندي.. 90

دوره چهارم: عصر شکوفایی اول (1034 – 1134) 91

ويژگي‌ها 91

گونه‌شناسي آثار حديثي. 91

عوامل معرفتي. 92

عوامل فردي.. 94

علامه محمد تقي مجلسي (1003 – 1070) 94

فيض کاشاني (1007 – 1091) 95

شيخ حر عاملي (1033 – 1104) 96

علامه محمد باقر مجلسي (1037 – 1111) 97

سيد نعمت‌الله جزايري (1050 – 1112) 100

گستره‌ي جغرافيايي. 100

اصفهان. 100

شيراز. 102

کربلا. 102

بستر سياسي اجتماعي. 103

صفويه (1148-907) 103

دست‌يابي به منابع حديثي. 105

ستيز علمي. 105

زبان عمومي زبان علمي. 106

جمع‌بندي.. 106

دوره‌ي پنجم: رشد عرضي (1134 - 1319) 108

ويژگي‌ها 108

گونه‌شناسي. 109

عوامل معرفتي. 110

1.         ستيز اخباريون و اصوليون. 110

2.        غلبه‌ اصول‌گرايي. 110

3.        اخباري‌گري سياسي. 111

4.         ظهور فرق مذهبي. 111

عوامل فردي.. 112

محمد رضا ابن عبدالمطلب تبريزي (م 1208) 112

ملا عبدالله بحراني (م 1148) 113

سيد عبدالله شبر (1188 – 1242) 113

مير حامد حسين (1246 – 1306) 114

گستره‌ي جغرافيايي. 114

نجف.. 114

بستر اجتماعي سياسي. 115

سلطه افغان‌ها (1134-1148) 115

افشاريه (1148 - 1163) 116

زنديه (1163 - 1209) 116

قاجاريه (1209 - ) 116

جنگ و اغتشاش.. 117

آشنايي با غرب.. 117

اختلاف دربار و نيروي مذهبي. 118

اقدامات اصلاحي. 118

پيدايش صنعت چاپ.. 119

جمع‌بندي.. 119

دوره ششم: عصر شکوفایی دوم (1319 - 1441) 120

ويژگي‌ها 120

گونه‌شناسي. 121

عوامل معرفتي. 123

عوامل فردي.. 124

محدث نوري (1254 – 1320) 124

آيت‌الله بروجردي (1292 – 1380) 125

محمد محمدي ري‌شهري.. 126

گستره‌ي جغرافيايي. 127

نجف.. 127

قم 127

مشهد. 128

بستر سياسي اجتماعي. 129

جمع‌بندي.. 130

تحلیل یافتهها 131

سياست‌گذاري‌هاي حديثي. 132

1.        ترغيب به حديث.. 132

2.        برگزاري جلسات عمومي و خصوصي. 133

3.        برگزاري جلسات مناظره 133

4.        پرسش و پاسخ. 134

5.        کتابت حديث.. 134

6.         نامه‌نگاري.. 135

7.         املاء. 135

8.        نسخه‌برداري.. 136

9.        عرضه حديث.. 137

10.          اجازات.. 137

نقش سياست‌‌هاي حديثي. 138

نقش ساير عوامل. 139

جمع‌بندي.. 139

حديث اجتماعي. 140

پيشنهادهاي علمي. 142

ضمائم. 143

ضميمه شماره (1)، جدول تعداد راويان بر حسب طبقه و قرن. 143

ضميه شماره 2. 144

جدول آماري محدثان و مولفان شيعي در ماوراءالنهر (غلامعلي، 1392، 232). 144

جدول آماري محدثان و مولفان شيعي در بلخ (غلامعلي، 1392، 340). 145

منابع. 146